De mens droomt al eeuwen van vliegen. Van mythische verhalen over Icarus tot supersonische straaljagers: snelheid speelt daarin altijd een hoofdrol. Maar wat is nu écht het snelste vliegtuig ter wereld? En hoe verhouden die snelheden zich tot passagiersvliegtuigen, spaceshuttles, auto’s of zelfs dieren?
Het antwoord blijkt genuanceerder (en indrukwekkender) dan één simpel record.
Van hout en doek tot supersonisch: een korte geschiedenis van vliegen
Het verhaal van vliegtuigen begint officieel in 1903, wanneer de gebroeders Wright hun eerste gemotoriseerde vlucht maken. Dat toestel haalde amper 50 km/u. Toch was dit het startpunt van een ongekende technologische versnelling.
In de decennia daarna ging het hard:
- Jaren ’30–’40: propellervliegtuigen werden sneller en betrouwbaarder
- Jaren ’40: de eerste straalmotoren deden hun intrede
- Jaren ’50–’60: de geluidsbarrière werd doorbroken
- Koude Oorlog: snelheid werd een militair wapen
Sindsdien draait luchtvaart om aerodynamica, krachtige motoren, hittebestendige materialen en het beheersen van extreme krachten.
Hoe snel gaat een straaljager eigenlijk?
Een moderne straaljager vliegt doorgaans tussen Mach 1 en Mach 2, afhankelijk van type, hoogte en omstandigheden.
- Mach 1 ≈ 1.235 km/u (op grote hoogte)
- Mach 2 ≈ 2.470 km/u
Maar sommige toestellen gingen (en gaan) daar vér boven.
De snelste straaljager ter wereld
North American X-15 – het absolute snelheidsrecord
Hoewel technisch gezien een experimenteel raketvliegtuig, wordt de X-15 vaak genoemd als het snelste vliegtuig ter wereld.
- Topsnelheid: Mach 6,7
- ≈ 7.274 km/u
- Jaar: 1967
- Hoogte: tot ruim 100 km (rand van de ruimte)
De X-15 werd niet zelfstandig opgestegen, maar losgelaten vanaf een bommenwerper. Piloten droegen ruimtepakken en sommige vluchten gelden officieel als ruimtevluchten.
>>>In puur snelheidsperspectief is dit het onbetwiste record.
Lockheed SR-71 Blackbird – snelste operationele straaljager
Als we kijken naar een operationeel militair vliegtuig, dan is de titel voor de legendarische:
Lockheed SR-71 Blackbird
- Topsnelheid: Mach 3,2+
- ≈ 3.540 km/u
- In dienst: 1966–1998
- Functie: spionage
De SR-71 was zó snel dat hij raketten simpelweg ontweek door te versnellen. Het toestel werd heet tijdens de vlucht (meer dan 300°C) en lekte brandstof op de grond — pas in de lucht zette het metaal volledig uit.
>>> Dit toestel geldt algemeen als de snelste straaljager ter wereld die ooit operationeel is ingezet.
Het snelste passagiersvliegtuig ooit
Concorde – sneller dan de zon
Het snelste passagiersvliegtuig dat ooit commerciële vluchten uitvoerde, is zonder twijfel de Concorde.
- Kruissnelheid: Mach 2,04
- ≈ 2.180 km/u
- Route: o.a. Londen – New York
- Vluchttijd: ± 3,5 uur
Ter vergelijking: een normaal verkeersvliegtuig doet daar zo’n 7–8 uur over.
De Concorde was technisch revolutionair, maar economisch en ecologisch lastig. Sinds 2003 vliegt hij niet meer, en tot op heden is er geen sneller passagiersvliegtuig in dienst gekomen.
>>> De Concorde blijft dus het snelste passagiersvliegtuig in de geschiedenis.
Hoe snel zijn moderne passagiersvliegtuigen nu?
Ter context:
- Boeing 747 / 787 / Airbus A350
- Kruissnelheid: ± 900–930 km/u
- ≈ Mach 0,85
Ze zijn niet ontworpen voor maximale snelheid, maar voor efficiëntie, bereik en comfort.
En spaceshuttles dan?
Spaceshuttles gaan nog een flinke stap verder — maar vliegen technisch gezien niet zoals vliegtuigen.
NASA Space Shuttle
- Snelheid in baan om de aarde: ≈ 28.000 km/u
- ≈ Mach 23
Tijdens terugkeer door de atmosfeer functioneert de shuttle kort als zweefvliegtuig, maar zonder motoren. De hitte bij terugkeer is extreem; temperaturen kunnen oplopen tot meer dan 1.600°C.
>>> In absolute snelheid wint de space shuttle alles, maar hij valt buiten de klassieke luchtvaartcategorie.
Onbemande vliegtuigen: sneller dan een mens ooit kan vliegen
Wanneer snelheid écht extreem wordt, komt er een grens in zicht: wat een mens fysiek aankan. Hoge G-krachten, hitte en reactietijd maken dat piloten niet onbeperkt sneller kunnen vliegen. Precies daar komen onbemande vliegtuigen in beeld — toestellen zonder piloot aan boord, ontworpen om de absolute grenzen van snelheid te verkennen.
NASA X-43A – het snelste onbemande vliegtuig ooit
Het snelheidsrecord voor onbemande vliegtuigen staat op naam van de NASA X-43A. Dit experimentele toestel was onderdeel van NASA’s Hyper-X-programma en gebruikte een revolutionaire scramjet-motor (supersonic combustion ramjet).
- Topsnelheid: Mach 9,6
- ≈ 11.850 km/u
- Jaar: 2004
- Bemanning: geen (volledig onbemand)
De X-43A werd, net als de X-15, eerst omhoog gebracht door een draagvliegtuig en vervolgens gelanceerd. Tijdens zijn korte vlucht verbrandde hij brandstof terwijl de lucht supersonisch door de motor stroomde — iets wat bij conventionele straalmotoren onmogelijk is.
>>>Daarmee is de X-43A het snelste vliegtuig ter wereld zonder piloot, en sneller dan welk bemand vliegtuig dan ook.
Waarom onbemande vliegtuigen sneller kunnen
Onbemande toestellen hebben enkele grote voordelen:
- geen menselijke G-limieten,
- geen cockpit of levensondersteuning nodig,
- lichter ontwerp,
- extreme temperaturen zijn minder problematisch.
Dat maakt ze ideaal voor hypersonisch onderzoek (Mach 5 en hoger), waar de luchtvaart van de toekomst mogelijk naartoe gaat.
Vergelijkingen: hoe extreem zijn deze snelheden?
Snelste auto ter wereld
- Bugatti Chiron Super Sport 300+
- 490 km/u
Zelfs de langzaamste straaljager is meerdere keren sneller.
- Slechtvalk (duikvlucht)
- ≈ 390 km/u
Indrukwekkend in de natuur — maar nog steeds niet eens in de buurt van supersonisch.
Overzicht: snelheden vergeleken
| Object | Topsnelheid |
|---|---|
| Slechtvalk | ± 390 km/u |
| Snelste auto | ± 490 km/u |
| Passagiersvliegtuig | ± 900 km/u |
| Concorde | ± 2.180 km/u |
| SR-71 Blackbird | ± 3.540 km/u |
| X-15 | ± 7.274 km/u |
| NASA X-43A | ±11.850 km/u |
| Space Shuttle | ± 28.000 km/u |
Komt er ooit weer een supersonisch passagiersvliegtuig?
Er wordt volop geëxperimenteerd:
- stille supersonische motoren
- alternatieve brandstoffen
- verbeterde aerodynamica
Bedrijven als Boom Supersonic werken aan nieuwe concepten, maar vooralsnog blijft de Concorde onovertroffen als snelste passagiersvliegtuig ooit.
Wat is nu het snelste vliegtuig ter wereld?
Dat hangt af van wat je bedoelt:
Snelste vliegtuig ooit:
>>> North American X-15
Snelste onbemande vliegtuig ooit:
>>> NASA X-43A
Snelste straaljager ter wereld (operationeel):
>>> SR-71 Blackbird
Snelste passagiersvliegtuig:
>>> Concorde
Absolute snelheidskampioen:
>>> Space shuttle (maar geen klassiek vliegtuig)
Wat al deze machines gemeen hebben? Ze laten zien hoe ver de mens is gegaan in zijn eeuwige zoektocht naar snelheid — van houten vleugels tot bijna buitenaardse prestaties.